پایگاه اطلاع رسانی سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور - شناسایی 18 رویشگاه انار شیطان در منطقه جنوب کرمان
بازدید : 710 5 شهريور 1397 ساعت 14:16 شماره :51432

شناسایی 18 رویشگاه انار شیطان در منطقه جنوب کرمان

انار ­شیطان یکی از گونه‌­های درختی بسیار با ارزش است که بر اساس تحقیقات انجام شده با توجه به ارزش منحصر به فرد اکولوژیکی، اقتصادی و دارویی و همچنین سخت بودن تکثیر و زادآوری آن می‌طلبد در راستای حفاظت از این منبع مهم ژنتیکی برنامه‌ریزی و مدیریت لازم صورت پذیرد.

باید توجه کرد که حفاظت از یک گونه گیاهی، بازیابی و تکثیر جمعیت مستلزم شناخت روابط پیچیده آن با سایر موجودات و محیط اطراف آن‌ها و به عبارت دیگر مطالعات بوم­‌شناسی فردی یا آت­‌اکولوژی آن است بر همین اساس به عنوان نخستین و اساسی‌­ترین گام در طرح جامع حفاظت از نابودی گونه‌های در معرض انقراض است.

درخت گل‌پرک که به زبان فارسی به نام‌­های گل‌پرک و انار­ شیطان معروف است از نظر دارویی، صنعتی، زیست‌­محیطی، فضای­ سبز، کنترل فرسایش و ژنتیکی اهمیت ویژه‌­ای دارد و از نظر دارویی از پوست، برگ، میوه و دانه این گیاه استفاده­‌های زیادی می‌­شود.

پوست درخت گل‌پرک دارای مواد آرام­‌بخش و مقوی قلب بوده و در درمان بیماری سیفلیس به کار می‌­رود، ساقه‌های این درخت دارای خواص ضد باکتریایی، محافظت­‌کننده کبد و ضد­ درد یا مسکن است و برگ‌­های آن حاوی اسیدهای اولینولیک، اوروسولیک و بتولینیک هستند و در طب سنتی از این گیاه برای درمان بی‌­اختیاری ادرار، بزرگی طحال، سوزاک و برخی بیماری‌های پوستی و کبدی و از دانه‌­های آن برای جلوگیری از آبسه استفاده می‌شود.

این گونه نادر از نظر صنعتی از جمله درختانی است که چوب‌­هایی با تراکم بسیار زیاد و قابلیت استفاده در صنعت چوب دارد، چوب انار شیطان حاوی مواد لاپاکول بوده که دارای خاصیت ضد ­قارچ و موریانه‌ است و برای تولید مبل­‌های بسیار گران‌قیمت، اسباب­‌بازی و وسایل خاص استفاده می­‌شود.

انار شیطان از نظر زیست‌­محیطی گونه‌­ای است که پناهگاه مناسبی برای بسیاری از جانوران مناطق­ خشک و حشرات نادر ایجاد می­‌کند و قسمتی از آشیانه اکولوژیک آن‌ها را تشکیل می­‌دهد و همچنین یک منبع ژنتیکی کمیاب است که پراکنش آن فقط در برخی قسمت‌­های شمال­ غربی هندوستان، جنوب پاکستان، عربستان و جنوب ایران گزارش شده است.

درخت گل‌پرک از نظر فضای سبز، گونه‌ای مقاوم به خشکی و سازگار با شرایط  خشک و نیمه­‌خشک کشور است که در زمان گل‌دهی بسیار زیبا بوده و شکل تنه و آرایش شاخسارهای آن به قدری جذاب است که در فهرست زیباترین درختان جهان در آمده است.

انار شیطان از نظر کنترل فرسایش به خوبی در اراضی شنی و فرسایش‌­پذیر دامنه‌­ها رشد کرده و شن­‌های روان را تثبیت می­‌کند، بر اساس بررسی­‌ها و مشاهدات محققان از زیستگا‌‌‌ه‌­های آن در سطح کشور، توانایی و استقرار کنترل فرسایش خاک توسط درخت گل‌پرک گزارش شده است.

گیاه انار شیطان با توجه به مقاومت زیاد به خشکی و آتش‌­سوزی گزینه مناسبی برای کنترل جنگل­‌زدایی و توسعه جنگل در مناطق ­خشک و نیمه‌خشک است، همچنین گل‌پرک از نظر ژنتیکی گونه‌­ای نادر است که در کشور ما به دلیل استفاده شاخ و برگ برای تعلیف دام­‌ها، سوخت چوب و زغال و برخی خواص دارویی آن از یک طرف و رشد کند و امکان تجدید نسل کم آن از طرف دیگر رو به نابودی و انقراض است. 

نه‌تنها جلوگیری از فرسایش ژنتیکی این گونه نادر از نظر حفظ ذخایر ژنتیکی جنگلی موجود در کشور از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است، بلکه تولید نهال­‌های آن در سطح زیاد و توسعه سطح زیر­ کشت آن به منظور استفاده از درخت انار شیطان در صنایع دارو­سازی، صنعت چوب، کنترل فرسایش، زیبا­شناسی و فضای سبز بسیار مهم و ضروری است.

تعیین موانع موجود برای تکثیر این گونه، شناسایی عوامل تخریب رویشگاه­‌های آن، تعیین نیاز­های اکولوژیک، دامنه بردباری ژنوتیپ‌­ها در برابر تنش‌­های محیطی، ارزیابی تنوع ژنتیکی جمعیت­‌های باقی مانده، ارائه روشی برای تکثیر انبوه و سریع، تعیین مکان­‌ها یا سایت­‌هایی برای استقرار این گیاه و ایجاد رویشگاه‌­های جدید از جمله مهم‌ترین گام‌­ها و اولویت­‌های تحقیقاتی است که برای حفاظت گونه بسیار باارزش انار شیطان در کشور باید مورد توجه قرار گیرد.

با وجود اهمیت زیست­‌محیطی، فضای سبز، مصارف صنعتی و دارویی، حفاظت خاک، بیابان­‌زدایی و خواص فراوان دیگر گونه انار شیطان در ایران و جهان و تأثیر زیادی که در تعادل اکولوژیک اکوسیستم و حفظ طبیعت منطقه دارد به عنوان یک گونه باارزش در حال انقراض است.

برای حفاظت از این گیاه نادر در ابتدا اداره‌ منابع طبیعی، باید رویشگاه­‌هایی را که شناسایی شده‌­اند، حصارکشی، پلاک­‌گذاری و حفاظت کنند، مراکز تحقیقات و دانشگاه‌­ها، مطالعات جامعی در بررسی آت‌­اکولوژی، عدم زادآوری و روش­‌های جنسی و غیر جنسی انجام داده و در نهایت سایت­‌های مناسب برای استقرار و توسعه رویشگاه انار شیطان در مناطقی که ظرفیت کشت آن را دارند، پیشنهاد دهند.

با توجه به فواید و ارزش بالای انار شیطان، اداره‌های آموزش، ترویج و مشارکت‌های مردمی باید با معرفی این گونه، موجب افزایش سطح آگاهی مردم از جمله کشاورزان، عشایر و دامداران نسبت به حفاظت از آن شوند و از آنجا که یکی از رسالت­‌های اصلی اداره جنگل‌داری و جنگل‌کاری هر اداره ­کل، بازیابی و نجات گونه‌­های جنگلی رو به انقراض است، می‌طلبد، نسبت به شناسایی، پلیگون­‌بندی و تعیین مساحت دقیق رویشگاه‌­های گونه‌­های رو به انقراض و آت­‌اکولوژی آن‌ها و تهیه نقشه مکان‌یابی در راستای توسعه این مناطق اقدام شود.

اداره جنگل‌داری و جنگل‌کاری از گذشته تاکنون با کمک اداره‌های منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان‌های جنوب کرمان نسبت به شناسایی 18 رویشگاه با وسعت بیش از 120 هکتار در سطح منطقه اقدام کرده است.

همچنین توسط این مجموعه تحقیقاتی در زمینه آت­‌اکولوژی، شکستن خواب بذر این گونه با تیمارهای مختلف و تولید نهال آن با استفاده از روش‌های تکثیر جنسی و غیر جنسی انجام گرفته که موفقیت‌­آمیز بوده است و ان‌شاءالله در آینده‌­ای نه چندان دور، نقشه مکان‌یابی و معرفی سایت­‌های مناسب که تناسب اقلیمی و ادافیکی زیادی برای توسعه رویشگاه دارد، تهیه و در اختیار دوستداران طبیعت قرار میدهد.

"دکتر ایرج امیری رئیس اداره جنگل‌داری و جنگل‌کاری اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری جنوب کرمان" 

 | 
نام و نام خانوادگی :  
پست الکترونیک :  
متن پیام :